PISAren emaitzek mahai gainean jarri dute Euskadiko hezkuntzaren egoera. Pantailak, irakurmen-ulermena, hizkuntza-ereduak edo metodo pedagogikoak aipatzen dira. Baina bada eztabaidatik kanpo geratu behar ez lukeen egiturazko auzi bat: eskola publikoak euskal hezkuntza-sisteman duen tokia.
Abandonuaz hitz egiteak ez du esan nahi Eusko Jaurlaritzak eskola publikoan gastatzeari utzi dionik. Baina Eusko Jaurlaritzak ez du sare publikoaren aldeko apustu argirik egiten; aitzitik, sare pribatu itunpekoaren alde egiten du, diru publikoarekin finantzatuz.
2026-2027 ikasturtean, ikasleen %50,7 sare publikoan dago eskolatuta, eta %49,3 sare itunpekoan. Ia erdi eta erdi. 2023-2024 ikasturterako, Eusko Jaurlaritzak 816 milioi euro baino gehiago bideratu zituen hezkuntza-itunak finantzatzera.
Arazoa ez da ikastetxe itunduak egotea, baizik eta sare publikoaren antzeko tamaina duen bigarren sare bat eraiki izana, neurri handi batean diru publikoarekin sostengatua, sare publikoak hazteko eta hezkuntza-ibilbide osoak eskaintzeko zailtasunak dituen bitartean. Abandonuak ez du zertan murrizketa baten itxura hartu: dagoena mantentzea izan daiteke, baina haztea eragoztea; Aieten Bigarren Hezkuntza Publikoarekin gertatzen den bezala.
Gainera, bi sareek ez dute ikasle mota bera eskolatzen. Lehen Hezkuntzan, atzerritar jatorriko ikasleak %22,8 ziren sare publikoan eta %9,6 sare itunpekoan; DBHn, berriz, %18 eta %11,6. Konplexutasun handiagoa bere gain hartzen duen sare batek baliabide gehiago ere behar ditu.
Asturiasek kontraste interesgarria eskaintzen du: ikasleen %70 baino gehiago sare publikoan eskolatuta dago, eta PISAn Euskadik baino emaitza hobeak izan zituen.
Aiete, esaten den bezala, gertuko adibidea da. Haur eta Lehen Hezkuntza publikoak baditu, baina ibilbide publikoa Bigarren Hezkuntzan eten egiten da. Horregatik, institutu publiko baten aldeko aldarrikapenak ez du beharrezkoa ez den eskaintza berri bat sortzea planteatzen, baizik eta sare publikoari hazteko eta hezkuntza-ibilbidea osatzeko aukera ematea.
Donostiako Udalbatzak aho batez babestu du aukera hori aztertzea. PISAk irekitako eztabaidak funtsezko galdera bat uzten du mahai gainean: zer leku nahi dugu benetan eskola publikoarentzat euskal hezkuntza-sistemaren barruan?